Δεν είναι πάντα εύκολο να πεις ότι κάτι δεν πάει καλά. Οι περισσότερες σχέσεις δεν καταρρέουν με μια φωνή ή ένα χαστούκι. Συνήθως, ξεκινούν να φθείρονται σιωπηλά. Από μικρές φράσεις, μικρές κινήσεις, που περνούν σχεδόν απαρατήρητες. Κι εκεί είναι το δύσκολο δεν ξέρεις αν υπερβάλλεις, αν είσαι υπερευαίσθητος ή αν όντως κάτι σπάει από μέσα.
Πολλοί άνθρωποι κοιτάνε μόνο τα «μεγάλα» σημάδια. Την έκρηξη, τη φωνή, το ξεκάθαρο. Όμως τα μικρά είναι αυτά που μας μαθαίνουν να σκύβουμε το κεφάλι, να συνηθίζουμε, να λέμε «δεν έγινε και τίποτα».
Ο έλεγχος που βαφτίζεται νοιάξιμο
Ας το πούμε καθαρά δεν είναι όλα «ενδιαφέρον». Όταν κάποιος σε ρωτάει συνέχεια «πού είσαι;», «με ποιον;», «γιατί δεν απάντησες;», στην αρχή ίσως νιώθεις πως σε αγαπάει. Ότι σε σκέφτεται. Σιγά σιγά όμως καταλαβαίνεις πως δεν είναι αγάπη, είναι έλεγχος.
Σκέψου μια απλή σκηνή ετοιμάζεσαι να βγεις για καφέ με μια φίλη. Χτυπάει το τηλέφωνο. «Γιατί δεν μου το είπες;» Η ενοχή έρχεται κατευθείαν, χωρίς να ξέρεις καν γιατί. Δεν έκανες κάτι κακό. Και παρόλα αυτά, νιώθεις πως πρέπει να απολογηθείς. Αυτό είναι το πρώτο βήμα να αρχίσεις να ζητάς άδεια χωρίς καν να σου το έχουν επιβάλει.
Τα σχόλια που σε μικραίνουν
«Έλα τώρα, πλάκα έκανα».
Πόσες φορές δεν ακούγεται αυτή η φράση; Ένα «αστείο» για το σώμα σου. Μια ειρωνεία για τη δουλειά σου. Ένα βλέμμα που λέει «σιγά μη τα καταφέρεις». Δεν είναι χιούμορ. Είναι απαξίωση.
Η απαξίωση δεν έρχεται φωναχτά. Δεν σε χτυπάει κατακούτελα. Σε τσιμπάει λίγο λίγο. Μέχρι που αρχίζεις να το πιστεύεις κι εσύ. «Ίσως όντως να μην αξίζω και τόσο». Και κάπως έτσι, η φωνή του άλλου γίνεται η δική σου εσωτερική φωνή. Κι αυτό είναι από τα πιο σκληρά πράγματα να κουβαλάς μέσα σου τη φωνή που σε μειώνει.
Η απομόνωση που μοιάζει γλυκιά
«Μην πας σε εκείνη τη φίλη, δεν σου κάνει καλό».
«Οι δικοί σου δεν σε καταλαβαίνουν, μόνο εγώ σε στηρίζω».
Ακούγεται σαν φροντίδα. Σαν προστασία. Και στην αρχή ίσως είναι ωραίο να νιώθεις πως είσαι ο κόσμος του άλλου. Αλλά μετά… μετά συνειδητοποιείς πως βγαίνεις όλο και λιγότερο. Ότι η φίλη που έβλεπες συχνά, τώρα σου στέλνει σπάνια. Ότι με την οικογένεια έχεις αρχίσει να μιλάς τυπικά. Και ξαφνικά, ο μόνος άνθρωπος που έχεις δίπλα σου είναι εκείνος που σε περιορίζει.
Αυτό δεν είναι προστασία. Είναι φυλακή που χτίζεται με βήματα μικρά, σχεδόν αόρατα.
Γιατί δεν τα βλέπουμε;
Γιατί αγαπάμε. Κι όταν αγαπάς, δικαιολογείς. Λες «Έλα μωρέ, κουράστηκε στη δουλειά». «Έτσι είναι ο χαρακτήρας του». «Εγώ φταίω, είμαι πολύ ευαίσθητη».
Και κάπου εκεί μπερδεύεσαι. Γιατί την ίδια στιγμή που σου μιλάει άσχημα, μπορεί να σου φέρει λουλούδια. Μπορεί να σε κάνει να γελάς με ένα αστείο. Κι αυτή η εναλλαγή σε κρατάει μέσα. Δεν είναι όλα άσπρο ή μαύρο, κι αυτό το γκρίζο είναι που σε μπερδεύει.
Το ψυχολογικό υπόβαθρο
Αυτές οι συμπεριφορές δεν πέφτουν από τον ουρανό. Ο έλεγχος έρχεται από φόβο. Η απαξίωση από ανάγκη να νιώσει ο άλλος ανώτερος. Η απομόνωση από πανικό μην τον χάσεις. Αλλά… δεν έχει σημασία μόνο το «γιατί το κάνει». Σημασία έχει πώς νιώθεις εσύ. Αν κάθε μέρα νιώθεις λίγο πιο μικρός, λίγο πιο εγκλωβισμένος, τότε κάτι δεν πάει καλά.
Τι μπορείς να κάνεις
Το πρώτο βήμα είναι να μην αγνοήσεις το συναίσθημά σου. Αν κάτι σε πονάει, ακόμα κι αν φαίνεται ασήμαντο, έχει βάρος. Μην το σβήνεις.
Το δεύτερο, είναι να το πεις. Όχι πάντα εύκολο, αλλά απαραίτητο «Με πληγώνει όταν το λες έτσι».
Και τρίτο αν συνεχίζεται ζήτα στήριξη. Από φίλους, από οικογένεια, από ειδικό. Όχι για να σου πουν τι να κάνεις, αλλά για να μην νιώθεις μόνος μέσα σε αυτό.
Οι σχέσεις χτίζονται μέρα με τη μέρα. Όχι με μεγάλα λόγια, αλλά με μικρές κινήσεις. Και το ίδιο ισχύει και για τοξικές συμπεριφορές γεννιούνται σιγά σιγά, πίσω από φράσεις, βλέμματα, «αστεία».
Δεν χρειάζεται να περιμένεις το μεγάλο για να πεις «ως εδώ». Τα μικρά είναι που μετράνε. Κι αν μάθεις να τα βλέπεις, να τα ονομάζεις και να τα προστατεύεις, τότε αρχίζεις να χτίζεις κάτι άλλο: μια σχέση που δεν σε μικραίνει, αλλά σε μεγαλώνει.